Ölçek Makinesi
Protondan evrenin sınırına
Kaydır, sürükle ya da yolculuğu başlat: 42 basamaklık bir ölçekte her şeyin yanına bir sonrakini koyuyoruz.
Bütün duraklar
Küçükten büyüğe 38 durak
Her basamakta bir öncekinden kaç kat büyüdüğümüzü görmek için listeyi aşağı doğru oku.
Proton
~1,7 femtometreÜç kuarktan oluşur; ama kütlesinin büyük kısmı kuarklardan değil, onları birbirine bağlayan enerjiden gelir.
Hidrojen atomu
~0,1 nanometreAtom neredeyse tamamen boşluk: çekirdek bir futbol stadyumunun ortasındaki bir toplu iğne başı kadar olsaydı, elektronlar tribünlerde dolaşırdı.
Bir öncekinin (Proton) yaklaşık 62.000 katı
DNA sarmalı
~2 nanometre genişlikTek bir hücrendeki DNA uç uca eklense yaklaşık 2 metre uzunluğunda olurdu.
Bir öncekinin (Hidrojen atomu) yaklaşık 19 katı
Koronavirüs
~100 nanometreVirüslerin çoğu, koronavirüs de dahil, ışık mikroskobuyla görülemeyecek kadar küçük; onları ancak elektron mikroskobuyla görebiliyoruz.
Bir öncekinin (DNA sarmalı) yaklaşık 50 katı
E. coli bakterisi
~2 mikrometreVücudundaki bakteri sayısı, kendi hücrelerinin sayısıyla aşağı yukarı aynı: ikisi de on trilyonlar mertebesinde.
Bir öncekinin (Koronavirüs) yaklaşık 20 katı
Alyuvar
~7,5 mikrometreVücudunda yaklaşık 25 trilyon alyuvar var; kemik iliğin her saniye milyonlarca yenisini üretiyor.
Bir öncekinin (E. coli bakterisi) yaklaşık 3,8 katı
Saç teli
~70 mikrometre kalınlıkBir saç telinin kalınlığına yan yana yaklaşık 10 alyuvar sığar.
Bir öncekinin (Alyuvar) yaklaşık 9,3 katı
Su ayısı (tardigrad)
~0,5 milimetreKurutulup uzay boşluğuna çıkarıldıktan sonra bile canlanabildiği deneylerle gösterildi.
Bir öncekinin (Saç teli) yaklaşık 7,1 katı
Karınca
~5 milimetreDünyada yaklaşık 20 katrilyon (20 milyon milyar) karınca yaşadığı tahmin ediliyor.
Bir öncekinin (Su ayısı (tardigrad)) yaklaşık 10 katı
İnsan
~1,7 metreVücudun yaklaşık 30 trilyon hücreden oluşuyor. Buradan sonrası hep sana göre ölçülecek.
Bir öncekinin (Karınca) yaklaşık 340 katı
Mavi balina
~30 metreYaşamış en büyük hayvan olarak biliniyor; dinozorların en irileri bile büyük olasılıkla ondan hafifti.
Bir öncekinin (İnsan) yaklaşık 18 katı
Balinaların evrimi →Galata Kulesi
~67 metreEvliya Çelebi’ye göre 17. yüzyılda Hezârfen Ahmed Çelebi buradan kanatlarla Üsküdar’a uçmuştu.
Bir öncekinin (Mavi balina) yaklaşık 2,2 katı
Uluslararası Uzay İstasyonu
~109 metre genişlikSaatte yaklaşık 28.000 km hızla gider ve Dünya’nın çevresini 90 dakikada bir dolanır.
Bir öncekinin (Galata Kulesi) yaklaşık 1,6 katı
Burç Halife
828 metreDünyanın en yüksek binası; Galata Kulesi’nin 12 katından daha uzun.
Bir öncekinin (Uluslararası Uzay İstasyonu) yaklaşık 7,6 katı
Everest Dağı
8.849 metreZirvesinde hava basıncı deniz seviyesinin yaklaşık üçte biri; nefes aldığın her solukta oksijen de üçte bir.
Bir öncekinin (Burç Halife) yaklaşık 11 katı
Uzayın sınırı (Kármán hattı)
100 km yükseklikUzayın başladığı kabul edilen yükseklik. Uluslararası Uzay İstasyonu bunun yaklaşık 4 katı yükseklikte uçuyor.
Bir öncekinin (Everest Dağı) yaklaşık 11 katı
Türkiye
~1.600 km doğu–batıEdirne’den Iğdır’a uzanan bu mesafe, birazdan göreceğin Ay’ın çapının yarısından az.
Bir öncekinin (Uzayın sınırı (Kármán hattı)) yaklaşık 16 katı
Ay
3.474 km çapTürkiye’yi Ay’ın üzerine koysan, Ay’ın çapının yarısından azını kaplardı.
Bir öncekinin (Türkiye) yaklaşık 2,2 katı
Dünya
12.742 km çapEkvator çevresi yaklaşık 40.000 km; bir yolcu uçağı bu yolu durmadan yaklaşık 2 günde döner.
Bir öncekinin (Ay) yaklaşık 3,7 katı
Jüpiter
139.820 km çapİçine yaklaşık 1.300 Dünya sığar.
Bir öncekinin (Dünya) yaklaşık 11 katı
Ay’ın yörüngesi
~769.000 km çapDünya ile Ay arasındaki bütün bu mesafe, Güneş’in içine rahatça sığar.
Bir öncekinin (Jüpiter) yaklaşık 5,5 katı
Güneş
1,39 milyon km çapİçine yaklaşık 1,3 milyon Dünya sığar. Güneş Sistemi’ndeki kütlenin %99,86’sı onda.
Bir öncekinin (Ay’ın yörüngesi) yaklaşık 1,8 katı
Arktürüs
~35 milyon km çapÇapı Güneş’in yaklaşık 25 katı olan turuncu bir dev; Güneş de milyarlarca yıl sonra böyle şişecek.
Bir öncekinin (Güneş) yaklaşık 25 katı
Dünya’nın yörüngesi
~300 milyon km çapGüneş’in ışığı bize 8 dakika 20 saniyede ulaşır; yani Güneş’i hep 8 dakika önceki hâliyle görürüz.
Bir öncekinin (Arktürüs) yaklaşık 8,6 katı
Betelgeuse
~1 milyar km çapGüneş’in yerinde olsaydı yüzeyi asteroit kuşağını aşardı. Bir gün süpernova olarak patlayacak.
Bir öncekinin (Dünya’nın yörüngesi) yaklaşık 3,6 katı
Güneş Sistemi (Neptün’e kadar)
~9 milyar km çapVoyager 1, 1977’den beri yolda ve 2012’de Güneş rüzgârının etki alanından çıkan ilk araç oldu.
Bir öncekinin (Betelgeuse) yaklaşık 8,5 katı
TON 618’in olay ufku
~1.600 AU çapBilinen en büyük kara deliklerden biri: ışık bile olay ufkunu bir uçtan öbür uca dokuz günde geçebilir.
Bir öncekinin (Güneş Sistemi (Neptün’e kadar)) yaklaşık 27 katı
Evren haritasında gör →Oort Bulutu
~3 ışık yılı çap (tahmini)Kuyruklu yıldızların yuvası. Voyager 1 iç kenarına ancak yaklaşık 300 yıl sonra varacak.
Bir öncekinin (TON 618’in olay ufku) yaklaşık 120 katı
En yakın yıldıza uzaklık
4,24 ışık yılıVoyager 1’in hızıyla Proxima Centauri’ye varmak yaklaşık 75.000 yıl sürerdi.
Orion Bulutsusu
~24 ışık yılı çapÇıplak gözle görülebilen yıldız doğumhanesi; yaklaşık 1.350 ışık yılı uzakta.
Bir öncekinin (En yakın yıldıza uzaklık) yaklaşık 5,7 katı
Omega Centauri
~150 ışık yılı çapSamanyolu’nun en büyük küresel yıldız kümesi: yaklaşık 10 milyon yıldız tek bir top hâlinde.
Bir öncekinin (Orion Bulutsusu) yaklaşık 6,3 katı
Galaksi merkezine uzaklık
~26.700 ışık yılıMerkezdeki Sagittarius A*’dan bize bugün ulaşan ışık yola çıktığında Dünya son buzul çağının en soğuk dönemine giriyordu.
Bir öncekinin (Omega Centauri) yaklaşık 180 katı
Büyük Macellan Bulutu
~32.000 ışık yılı çapSamanyolu’nun uydu galaksisi; güney yarımküreden çıplak gözle soluk bir bulut gibi görünür.
Galaksi sayfası →Samanyolu
~100.000 ışık yılı çapGüneş, galaksinin merkezi çevresindeki bir turunu yaklaşık 230 milyon yılda tamamlar.
Bir öncekinin (Büyük Macellan Bulutu) yaklaşık 3,1 katı
Galaksi sayfası →Andromeda Galaksisi
~150.000–220.000 ışık yılı çapÇıplak gözle kolayca görebildiğin en uzak gök cismi: ışığı bize 2,5 milyon yılda ulaşıyor.
Bir öncekinin (Samanyolu) yaklaşık 2 katı
Galaksi sayfası →Yerel Grup
~10 milyon ışık yılı çapSamanyolu, Andromeda ve Üçgen Galaksisi’nin başını çektiği, 100’den fazla galaksiden oluşan ailemiz.
Bir öncekinin (Andromeda Galaksisi) yaklaşık 50 katı
Laniakea Üstkümesi
~520 milyon ışık yılı çapAdı Hawaii dilinde “ölçülemez cennet” demek; yaklaşık 100.000 galaksi içeriyor ve biz de içindeyiz.
Bir öncekinin (Yerel Grup) yaklaşık 52 katı
Gözlemlenebilir evren
~93 milyar ışık yılı çapEvren 13,8 milyar yaşında, ama genişleme yüzünden görebildiğimiz en uzak noktalar bugün 46 milyar ışık yılı uzakta.
Bir öncekinin (Laniakea Üstkümesi) yaklaşık 180 katı
Kaynaklar
Boyutlar yuvarlanmıştır; “~” işaretli değerler ölçümlere göre değişen tahminlerdir. Çizimler ölçek duygusu vermek için sadeleştirilmiştir.
- NASA — Gezegen bilgi sayfaları (çaplar)
- Sender, Fuchs ve Milo (2016), PLOS Biology — insan vücudundaki hücre ve bakteri sayıları
- Schultheiss ve ark. (2022), PNAS — dünyadaki karınca sayısı
- Jönsson ve ark. (2008), Current Biology — tardigradlar uzay boşluğunda
- Joyce ve ark. (2020), ApJ — Betelgeuse’ün boyutu
- NASA — Voyager görevi
- NASA — Oort Bulutu ve Güneş Sistemi’nin ölçeği
- Tully ve ark. (2014), Nature — Laniakea Üstkümesi