Araba Tekerleği Galaksisi

Genel bakış

Araba Tekerleği, bize 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir halka galaksi. Bir zamanlar sıradan bir sarmal galaksiydi. Yaklaşık birkaç yüz milyon yıl önce daha küçük bir galaksi, onun tam ortasından delip geçti.

Bu çarpışma, suya atılan bir taşın yaptığı dalgalar gibi, galaksinin merkezinden dışa doğru yayılan bir şok dalgası yarattı. Dalganın geçtiği yerde gaz sıkıştı ve yeni yıldızlar doğdu. Bugün gördüğümüz parlak dış halka, işte bu genişleyen yıldız oluşum dalgası.

Neden önemli?

2022’de James Webb Uzay Teleskobu, ilk görüntülerinden birinde Araba Tekerleği’ni kızılötesinde çekti. Görüntü, toz arkasındaki yapıları ilk kez bu kadar net gösterdi: iç halka ile dış halka arasında tekerlek telleri gibi uzanan çizgiler ve dış halkadaki sayısız yıldız oluşum bölgesi.

Halka galaksiler çok nadir. Bu yüzden Araba Tekerleği, galaksi çarpışmalarının ne kadar farklı sonuçlar doğurabileceğini gösteren önemli bir örnek.

Şaşırtıcı gerçekler

• Hâlâ değişiyor: Galaksi bir geçiş evresinde. Halka yayılmayı sürdürdükçe Araba Tekerleği’nin görünümü de değişmeye devam edecek.
• Dev boyutlar: Dış halkasının çapı yaklaşık 150 bin ışık yılı; Samanyolu’ndan bir buçuk kat büyük.
• Işığı Kambriyen’den geliyor: Bu fotoğraftaki ışık, Dünya’da ilk karmaşık hayvanların denizlerde ortaya çıktığı dönemde yola çıktı.

Nasıl gözlemlenir?

Görünür parlaklığı 15 kadir olduğu için amatör teleskoplarla seçilmesi çok zor; ancak büyük teleskoplar ve uzun pozlu fotoğraflarla görülebilir. Türkiye’den sonbahar akşamlarında güney ufkunun 20° kadar üstüne çıkar.