M87

Genel bakış

M87, Başak Galaksi Kümesi’nin merkezinde yer alan dev bir eliptik galaksi. Kolları yok; yaşlı, sarımsı yıldızlardan oluşan kocaman bir küre gibi. Bize 53,5 milyon ışık yılı uzaklıkta.

Merkezindeki kara delikten, ışık hızına yakın hızla ilerleyen ve binlerce ışık yılı uzunluğunda bir madde jeti fışkırıyor. Yukarıdaki fotoğrafta galaksinin merkezinden sağa doğru uzanan ince mavi çizgi bu jet.

Neden önemli?

10 Nisan 2019’da Olay Ufku Teleskobu (EHT), M87’nin merkezindeki kara deliğin fotoğrafını yayımladı. Bu, insanlığın gördüğü ilk kara delik görüntüsüydü. Dünya’nın dört bir yanındaki radyo teleskoplar birlikte çalışarak gezegen büyüklüğünde sanal bir teleskop oluşturdu.

M87* kara deliğinin “gölgesi” ve etrafındaki sıcak gaz halkası. Görsel: EHT Collaboration · CC BY 4.0

Kara deliğin kütlesi Güneş’in yaklaşık 6,5 milyar katı. Olay ufku, Güneş Sistemi’mizi rahatça içine alabilecek kadar büyük.

Şaşırtıcı gerçekler

• 12 bin küresel küme: M87’nin çevresinde yaklaşık 12.000 küresel yıldız kümesi var. Samanyolu’ndakilerin sayısı 150 civarında.
• Jetin yanında daha çok patlama: Hubble’ın 2024’te yayımladığı araştırmaya göre jetin yakınında, galaksinin diğer bölgelerine göre iki kat fazla nova patlıyor.
• Galaksi yiyici: M87, milyarlarca yıl boyunca daha küçük galaksileri yutarak bu kadar büyüdü.

Nasıl gözlemlenir?

Türkiye’den ilkbahar akşamlarında gökyüzünde iyi bir yükseklikte görülür. Başak Kümesi’nin bulunduğu bölge, Aslan ile Başak takımyıldızları arasında. Küçük bir teleskopla yuvarlak, puslu bir ışık topu olarak seçilir. Jeti görmek ise ancak büyük teleskoplar ve uzun pozlu fotoğraflarla mümkün.