Centaurus A

Genel bakış

Centaurus A, bize en yakın dev eliptik benzeri galaksilerden biri. Uzaklığı yaklaşık 12 milyon ışık yılı. İlk bakışta sarımsı, yuvarlak bir yıldız topu; ama ortasını kalın, karanlık bir toz şeridi kesiyor.

Bu şerit, Centaurus A’nın birkaç yüz milyon yıl önce yuttuğu bir sarmal galaksiden kalan gaz ve toz. Çarpışmanın etkisiyle bu bölgede hâlâ yoğun yıldız oluşumu sürüyor.

Neden önemli?

Centaurus A, gökyüzündeki en parlak radyo kaynaklarından biri. Merkezindeki, Güneş’in yaklaşık 55 milyon katı kütleli kara delik, ışık hızına yakın hızlarla iki zıt yöne madde fışkırtıyor.

Sayfanın başındaki görüntü üç teleskobun verisini birleştiriyor: galaksinin kendisi görünür ışıkta, turuncu loblar APEX’in milimetre-altı gözlemlerinde, mavi jet ise Chandra’nın X ışını verisinde.

Bu jetlerin şişirdiği dev radyo lobları yaklaşık 1 milyon ışık yılı boyunca uzanıyor. Radyo dalgalarıyla görebilseydik, gökyüzünde dolunaydan çok daha büyük görünürdü.

Şaşırtıcı gerçekler

• Kara deliği fotoğraflandı: 2021’de Olay Ufku Teleskobu, Centaurus A’nın kara deliğinden çıkan jetin tabanını o güne kadarki en yüksek çözünürlükle görüntüledi.
• Röntgen ışığında da parlıyor: Chandra uydusu, jetin binlerce ışık yılı boyunca X ışını yaydığını gösterdi.
• Yutulan galaksinin mirası: Toz şeridindeki pembe noktalar, yutulan galaksinin gazından doğan genç yıldız kümeleri.

Nasıl gözlemlenir?

Deklinasyonu −43° olduğu için Türkiye’den çok alçakta kalır: ancak güney kıyılarından, ilkbahar gecelerinde güney ufkunun hemen üstünde ve en fazla ~11° yükseklikte görülebilir. Ufku açık, karanlık bir sahilde iyi bir dürbünle soluk bir leke olarak denenebilir; ama asıl güzelliği güney yarımküreden görünür.