Girdap Galaksisi

Genel bakış

Girdap Galaksisi (M51), kusursuz sarmal kollarıyla en çok fotoğraflanan galaksilerden biri. Uzaklığı, ölçüm yöntemine göre 23 ile 31 milyon ışık yılı arasında. Sağ kolunun ucunda daha küçük bir galaksi, NGC 5195 var.

Bu iki galaksi birbirine geçmiş değil, birbirini çekiştiriyor. Küçük komşunun kütleçekimi, Girdap’ın kollarını sıkıştırıp belirginleştiriyor ve kollarda yeni yıldız oluşumunu tetikliyor.

Neden önemli?

1845’te İrlandalı astronom Lord Rosse, kendi yaptırdığı dev teleskopla M51’i gözlemledi ve sarmal bir yapı çizdi. Bu, bir “bulutsu”nun sarmal biçiminin ilk kez görülmesiydi. O zamanlar kimse bunların ayrı galaksiler olduğunu bilmiyordu; bu sorunun cevabı ancak 1920’lerde geldi.

Şaşırtıcı gerçekler

• Süpernova yağmuru: M51’de 1994, 2005 ve 2011’de, yani 17 yılda üç süpernova gözlendi. Bir galaksi için sık görülen bir şey değil.
• Kolların pembe noktaları: Hubble fotoğrafındaki pembe bölgeler, hidrojen gazının yeni doğan sıcak yıldızlarla parladığı yıldız fabrikaları.
• Toz ağı: Kolların iç kenarındaki kahverengi damarlar, gelecekteki yıldızların hammaddesi olan toz şeritleri.

Nasıl gözlemlenir?

Türkiye’den ilkbahar ve yaz akşamlarında yüksekte görülür. Büyükayı’nın sapının son yıldızı Alkaid’in hemen güneybatısında yer alır. Dürbünle iki soluk leke olarak seçilir; sarmal kollarını görmek için en az 20 cm’lik bir teleskop ve karanlık bir gökyüzü gerekir.