Fırıldak Galaksisi

Genel bakış

Fırıldak Galaksisi (M101), bize tam yüzünü dönmüş dev bir sarmal galaksi. Yaklaşık 170 bin ışık yılı çapıyla Samanyolu’nun neredeyse iki katı büyüklüğünde ve NASA’ya göre en az 1 trilyon yıldız barındırıyor. Uzaklığı yaklaşık 21 milyon ışık yılı.

Kolları asimetrik: bir taraf diğerinden daha yoğun. Bunun sebebinin, çevresindeki küçük komşu galaksilerle yaşadığı kütleçekim etkileşimleri olduğu düşünülüyor.

Neden önemli?

Bu sayfanın başındaki fotoğraf, Hubble’ın bir sarmal galaksi için yayımladığı en büyük ve en ayrıntılı görüntülerden biri. 51 ayrı Hubble fotoğrafı birleştirilerek oluşturuldu.

M101, süpernovalar sayesinde uzaklık ölçümünde de önemli. 2011’de patlayan SN 2011fe, son yıllarda yakından gözlenen en parlak Tip Ia süpernovalardan biriydi. Bu tür süpernovalar, evrenin hızlanarak genişlediğinin keşfinde kullanılan “standart mum”lardır.

Şaşırtıcı gerçekler

• 2023 süpernovası: Mayıs 2023’te M101’de patlayan SN 2023ixf, son on yılda gözlenen en yakın süpernovalardan biri oldu. Amatör astronomlar da onu kendi teleskoplarıyla izledi.
• Dev yıldız fabrikaları: Kollardaki pembe bölgelerin bazılarının çapı, Samanyolu’ndaki Orion Bulutsusu’nun onlarca katı.

Nasıl gözlemlenir?

Türkiye’den yıl boyunca görülebilir; ilkbahar akşamlarında başucuna yakın yükselir. Büyükayı’nın sapındaki Mizar ve Alkaid yıldızlarıyla bir üçgen oluşturur. Işığı geniş bir alana yayıldığı için soluktur: karanlık bir gökyüzünde teleskopla büyük, hafif parlak bir yuvarlak olarak seçilir.